Viết Dưới Giá Treo Cổ

Viết Dưới Giá Treo Cổ

Tác Giả: Iuliux Fuxik

Phạm Hồng Sơn và Dương Tất Từ dịch

(In lần thứ hai có sửa chữa)

Nhà Xuất Bản Văn Học

Hà-nội - 1972

Bìa: PHẠM HỮU TRÍ

Dịch theo bản tiếng Pháp của Yvette le Floch, có đối chiếu với

nguyên bản tiếng Sêkhy của Nhà xuất bản Tự Do - Praha - 1949

In lần thứ hai 10.000 cuốn tại nhà máy in Thống nhất, 136, Hàng

Bông Hà-nội. Số XB 27. In xong ngày 26-6-72. Gửi lưu chiểu tháng

6 năm 1972.

LỜI GIỚI THIỆU

Đêm 24 tháng tư năm 1942, bọn mật thám Đức đến vây bắt

Fuxik tại nhà riêng một cán bộ cách mạng. Chúng giam đồng chí

vào nhà ngục Pankrat và nhiều lần tra khảo đồng chí rất tàn

khốc nhưng đồng chí không hề khai một lời. Mặc dầu biết trước

những tháng ngày còn lại chỉ là một chuỗi thời gian chờ đợi án

tử hình, nhưng Fuxik không hề buồn nản, bi quan. Chỉ tiếc là

không còn cơ hội tốt để hoạt động cách mạng như trước, và nhất

là không còn hy vọng được làm cái sứ mệnh vinh quang của một

nhà văn - nhà báo cộng sản.

Nhưng một hôm, người coi ngục Ađônfơ Kôlinxky ngỏ ý với

Fuxik xem trước giờ chết có muốn dặn dò gì lại hoặc viết cho thế

hệ mai sau những điều băn khoăn chưa nói được, Fuxik vô cùng

xúc động thấy trong một “bầy thú ăn thịt người với những bộ

đồng phục màu xám”, lại có thể có được một người bạn chân

tình, quan tâm đến nguyện vọng thiết tha của mình như vậy.

Mới đầu Fuxik không tin, thậm chí còn nảy ra ý nghĩ ngờ vực

người gác ngục. Nhưng dần dần câu chuyện được sáng tỏ:

Ađônfơ Kôlinxky vốn là người Tiệp, trước sự khủng bố tàn bạo

của bọn Hitle đối với đồng bào của mình, ông đã mạo xưng là

người Đức để xin vào làm giám thị ở nhà ngục Pankrat, nhằm

giúp đỡ các tù nhân. Hiểu rõ lai lịch của Kôlinxky, Fuxik mới

dám nhận những mẩu giấy và bút chì do ông mang đến. Fuxik

tranh thủ viết vào những giờ Kôlinxky canh gác và xong trang

nào lại trao cho ông đem cất giấu tại nhiều địa điểm khác nhau.

Đến mùa xuân năm 1943, Fuxik đã viết được cả thảy 166 trang.

Cũng vừa lúc viết xong câu kết thúc: “Hỡi các người tôi hằng yêu

mến, hãy cảnh giác!” thì bọn mật thám lại đưa Fuxik lên xe bọc

sắt chở sang Bá-linh để đưa ra tòa xét xử.

Thời gian trôi qua, bản thảo đã qua tay nhiều người và nhiều

địa điểm khác nhau[1].

Sau ngày Tiệp-khắc được giải phóng, những người còn sống

sót tại các trại tập trung của Hitle được trở về quê hương. Trong

số đó, có bà Guxta Fuxikôva - người vợ và người đồng chí của

Fuxik. Được biết trong thời gian bị giam giữ chồng bà có sáng

tác, bà bắt đầu đi tìm kiếm bút tích của người chồng đã hy sinh.

Cuối cùng, bà đã thu thập được toàn bộ bản thảo thiên phóng sự

Viết dưới giá treo cổ (Reportáz psaná na oprátce) và cho xuất bản

lần đầu tiên vào mùa thu năm 1945. Đây là tác phẩm cuối cùng

của Fuxik và cũng là một tác phẩm bất hủ của nền văn học vô sản

Tiệp-khắc. Hiện nay, Viết dưới giá treo cổ đã được dịch ra trên

bảy mươi thứ tiếng và xuất bản tới hơn hai trăm lần ở khắp các

nước.

Iuliux Fuxik (Julius Fucik) sinh ngày 23 tháng hai năm 1903

tại Praha. Mẹ là thợ may, bố là thợ tiện kim khí. Ngoài công việc

ở nhà máy, và nhất là sau khi chuyển về thị trấn Plơzen, ông bố

còn là một diễn viên nghiệp dư. Lòng ham thích nghệ thuật của

ông đã ảnh hưởng trực tiếp đến cậu con trai. Lên năm tuổi, Fuxik

đã cùng với bố đi theo đoàn văn công nghiệp dư tỉnh Plơzen sang

Bá-linh biểu diễn. Trong một vở kịch dựa theo truyện thần

thoại, cậu bé đóng vai hoàng tử chỉ thích làm bạn với trẻ em

nghèo. Fuxik, con trai duy nhất trong gia đình, có một chị và

một em gái. Trong lúc còn là học sinh trung học ở tỉnh Plơzen,

Fuxik đã bắt đầu viết báo tường. Năm 1921, Fuxik lên Praha vào

trường đại học văn - triết. Ngoài giờ học, anh sinh viên khi thì

làm thuê cho một sở thống kê, khi thì lao động trên công trường,

khi thì đẩy xe hàng hoặc viết báo để kiếm tiền sinh sống. Cũng

năm đó Fuxik được kết nạp vào Đảng Cộng sản Tiệp-khắc. Với tài

năng xuất sắc trong công tác báo chí, chẳng bao lâu Fuxik được

cử làm chủ bút các tạp chí Thân cây, Sáng tạo... …