Bệnh Béo Phì Và Thực Đơn Phòng Chữa Trị

Phần I

BỆNH LÝ BỆNH BÉO PHÌ

I. BỆNH BÉO PHỈ

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa béo phì là tình trạng tích lũy mỡ quá mức và không bình thường tại một vùng cơ thể hay toàn thân đến mức ảnh hưởng tới sức khỏe. Béo phì là tình trạng sức khỏe có nguyên nhân dinh dưỡng. Thường thường một người trưởng thành khỏe mạnh, dinh dưỡng hỢp lý, cân nặng của họ dao động trong giới hạn nhâì định. "Cân nặng nên có" của mỗi người thường ở vào độ tuổi 25-30. Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới thường dùng chỉ số khôi cơ thể (Body Mass Index - BMI) để nhận định ■'ình trạng gầy béo.

Người bị béo phì ngoài thân hình phì nộn, nặng nề, khó coi... còn có nguy cơ mắc nhiều bệnh như rôì loạn lipit máu, tăng huyết áp, sỏi mật, đái tháo đường, xương khớp... và ung thư.

Hiện nay tình hình thừa cân và béo phì đang tăng lên với tốc độ báo động không những ở các quốc gia phát triển mà ở cả các quốc gia đang phát triển. Đây thật sự là môi đe dọa tiềm ẩn trong tương lai.

Để có chỉ số" khố"! cơ thể (BMI), người ta dùng công thức sau đây;

sfS- ộ B

Ã

z t

B}ỉỉ =

ir

ĩĩĩ^

Ịrh <aĩ□ az■0Ịĩ z

Ũ

ịIh <> 'ĩẩ

Q •S□ I I<& 3

w = Cân nặng (kg) H = Chiều cao (m)

Chỉ sô' BMI bình thường nên có ở giới hạn 20-25, trên 25 là thừa cân và trên 30 là béo phì. Đó là chỉ số dành cho người châu Âu và châu Mỹ. Đô'i với người châu Á, BMI bình thường có giới hạn từ 18.5-23.

Một điều cần chú ý nữa là vùng châ't mỡ tập trung. Mỡ tập trung nhiều quanh vùng eo lưng tạo nên dáng người "quả táo tàu" thường được gọi là béo kiểu "trung tâm", kiểu phần trên hay béo kiểu dáng đàn ông và mỡ tập trung ở phần háng tạo nên vóc người "hình quả lê" hay còn gọi là béo phần thâ'p hay kiểu dáng đàn bà. Vì vậy bên cạnh theo dõi chỉ sô' BMI nên theo dõi thêm tỷ sô' vòng bụng/vòng mông, khi tỉ sô' này vượt quá 0,9 ở nam giới và 0,8 ở nữ giới thì các nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh đái đường đều tăng lên rõ rệt.

II. NGUYÊN NHÂN DẪN TỚI BÉO PHÌ

Mọi người đều biết cơ thể giữ được cân nặng ổn định là nhờ trạng thái cân bằng giữa năng lượng do thức ăn cung cấp và năng lượng tiêu hao cho lao động và các hoạt động khác của cơ thể. Cân nặng cơ thể tăng lên có thể do chế độ ăn dư thừa vượt quá nhu cầu hoặc do nếp sống làm việc tĩnh tại ít tiêu hao năng lượng.

Khi vào cơ thể, các châ't protein, lipid, gluxit đều có thể chuyển thành châ't béo dự trữ. Vì vậy.

không nên coi ăn nhiều thịt, nhiều mỡ mới gây béo mà ăn quá thừa chât bột, đường, đồ ngọt đều có thể gây béo. Tóm lại có thể chia nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh của béo phì như sau:

Khẩu phần ăn và thói quen ăn uống

Năng lượng (calorie) đưa vào cơ thể qua thức ăn thức uô"ng được hâp thu và được oxy hoá để tạo thành nhiệt lượng. Năng lượng ăn quá nhu cầu sẽ được dự trữ dưới dạng mỡ.

Chế độ ăn giàu chất béo (lipid) hoặc đậm độ nhiệt độ cao có liên quan chặt chẽ với gia tăng tỉ lệ béo phì. Các thức ăn giàu châd béo thường ngon nên người ta ăn quá thừa mà không biết. Vì vậy, khẩu phần nhiều mỡ, dù sô' lượng nhỏ cũng có thể gây thừa calorie và tăng cân. Không chỉ ăn nhiều mỡ, thịt mà ăn nhiều châ't bột, đường, đồ ngọt đều có thể gây béo.

Việc thích ăn nhiều đường, ăn nhiều món sào, rán, những thức ăn nhanh nấu sẵn và miễn cưỡng ăn rau quả là một đặc trưng của trẻ béo phì. Thói quen ăn nhiều vào bữa tôl cũng là một điểm khác nhau giữa người béo và không béo.

Hoạt động thể lực kém

Cùng với yếu tô' ăn uô'ng, sự gia tăng tỉ lệ béo phì đi song song với sự giảm hoạt động thể lực trong một lô'i sống tĩnh tại hơn, thời gian dành cho xem tivi, đọc báo, làm việc bằng máy tính, nói chuyện qua điện thoại nhiều hơn.

Kiểu sống tĩnh tại cũng giữ vai trò quan trọng trong béo phì. Những người hoạt động thể lực nhiều thường ăn thức ăn giàu năng lượng, khi họ thay đổi lôi sông, hoạt động nhưng vẫn giữ

s?■ Ị e

í2